1 Eylül 2027'de proje dosyalarında ne değişiyor, ne sonraya kalıyor

Dijital proje yönetmeliği denince akla önce BIM ve IFC geliyor. Oysa 1 Eylül 2027'de değişen şey modeller değil, 2B dosyaların düzeni: projenin kodu, dosyaların adı, mahallerin numarası, katmanlar ve paftalar. PDF/A ve IFC ile teslim ise çoğu proje için sonraki yıllara kalıyor.

Kapsam

Yönetmelik, uygulama imar planı bulunan alanlarda yapılacak yeni binalara uygulanır. Bodrum hariç en çok iki katlı olan ve toplam inşaat alanı 200 m²'yi aşmayan müstakil yapılar kapsam dışıdır. Bu iki koşul birlikte aranır: kat ya da alan sınırından biri aşılırsa bina kapsama girer. Entegre tesis niteliği taşımayan tarım ve hayvancılık yapıları da dışarıda kalır.

İlk yıllarda kapsam konutla sınırlı. Konut ve ticaret+konut karma binalar dışındaki yapılar, yani büro, otel ve sanayi yapıları ya da okul, hastane gibi kamu binaları, 1 Eylül 2033'e kadar bu yönetmeliğe tabi değildir. Projelerin elektronik ortamda teslimi ise ayrı bir yönetmelikle düzenleniyor; onun yürürlük tarihi 1 Eylül 2028.

Proje kodu

İlk yenilik, projenin bir kimlik numarası almasıdır. Müellif, projeyi sunmadan önce ilgili idareye başvurur; yıl, il, ilçe, mahalle, ada, parsel ve projenin durumunu (yeni başvuru mu, kaçıncı tadilat mı) bildirir. Kodu idare üretir: iki hanesi başvuru yılını, dört hanesi o yılın sırasını gösteren altı haneli bir sayı. Sıra her yıl başında birden başlar.

Kod her dosya adının başına yazılır, bu yüzden dosyalar adlandırılmadan önce alınmış olmalı. Kodun nasıl alınacağı idarenin teslim usulüne bağlıdır: dosyalar dijital bir sistemden güvenli elektronik imzayla teslim ediliyorsa kodu sistem üretir; öyle değilse müellif idareye başvurur. Bu başvurunun biçimi yönetmelikte yazmıyor; ilk projeden önce belediyeden öğrenilmelidir.

Okuma notu. Aynı paragraf hem kodun altı haneli bir sayı olduğunu hem de bilgi alanlarının alt tireyle ayrıldığını söylüyor. Tire kodun içine konursa kod altı karakteri aşar; dosya adı tablosu ise koda altı karakter ayırıyor. Bu notta kod tiresiz, altı hane olarak okunmuştur.

Dosya adı

Her dosyanın adı dokuz bilgi alanından kurulur; alanlar arasına boşluk bırakılmadan alt tire konur. Sırasıyla: proje kodu, bina kodu, disiplin, öge ya da alt disiplin, dosya türü, dosya tipi, kat ya da konum, sıra numarası ve revizyon numarası.

Alanların çoğu ekteki kod tablolarından seçilir. Mimari disiplinin kodu MM'dir. Öge kodu dört harftir; tabloda karşılığı olmayan öge için yeni bir kod tanımlanabilir ya da DIGR kullanılır. Tek binalı projede bina kodu 00 olur. Asma kat, çatı piyesi gibi tabloda bulunmayan katların kodunu müellif belirler; kesit, görünüş gibi gösterimlerde kat yerine konum kodu kullanılır. Sıra numarası 01'den başlar. Revizyon görmemiş dosyanın revizyon numarası 000'dır; idare revizyon isterse 001'den devam edilir.

Mahal listesinin de dosya tipleri arasında kendi kodu var: MHL. Mimari hesap raporu da tarif edilmiş: TAKS, emsal, otopark, ağaç, toprak kazı ve sığınak hesapları ile yapının niteliğine bağlı diğer hesaplar. Bu hesaplardan izin verilen taban alanı ve emsal alanı, emsal harici alanın üst sınırı, sığınak alanı ve otopark sayısı Proje Ön Kontrol'de hesaplanabilir.

Mahal numarası

Plandaki her mahalin bir numarası ve bir adı olur. Numara üç parçadır ve parçalar alt tireyle ayrılır: kat (dosya adındaki kat koduyla aynı), bölüm ya da fonksiyon, sıra. Bölüm parçası üç karakterlik bir kısaltmadır, onu müellif belirler; yönetmelik daire, dükkân, depo, lobi, ortak alan, kat holü gibi örnekler veriyor. Sıra her kat ve bölüm için 001'den başlar, saat yönünde ilerler.

Mahal adı ayrı bir alandır. Standart adlar ve kısaltmaları ekte listeleniyor; adın sığmadığı yerde kısaltma kullanılır. Listede olmayan bir mahal de tanımlanabilir; kısaltması üç harfli olur ve listedekilerle çakışmaz. Mahal adlarını her projede biraz farklı yazan ofisler için bu, ortak bir sözlüğe geçmek demek.

CAD katmanları ve pafta

Katman adı bir şablona göre kurulur. Mimari çizimde üç parçadır: disiplin kodu (iki harf), öge kodu (dört harf) ve malzeme ya da tip bilgisi (en çok 15 karakter). Parçalar orta tireyle ayrılır, büyük harf kullanılır; Ç, Ğ, İ, Ö, Ş ve Ü kullanılmaz. Örneğin tuğla duvar katmanı MM-DUVA-TUGLA diye adlandırılabilir: DUVA ekteki öge tablosundan gelir, malzeme kısmını müellif yazar. Taramalar ayrı katmanda tutulur ve adın sonuna -T eklenir. Görünüşe giren aynı malzemenin farklı uzaklıkları, katman adının sonuna orta tire ve 1 ile 4 arasında bir rakam (derinlik eki) eklenerek ayrılır; rakam yakından uzağa doğru artar, örneğin MM-DUVA-TUGLA-1. Cephe çizimlerinde bu ek kullanılır, plan ve kesitte isteğe bağlıdır. 0 katmanında çizim yapılmaz.

Emsal için ayrı katmanlar istenir: öge kodu EMSL, son parça DAHIL, HARIC ya da DIGER. Bu alanlar farklı renklerle taranır, her katın alanları bir tabloda toplanır. Tablo hem kat planının yanında durur hem ayrıca idareye verilir; alan çizgisi değişince tablo da güncellenir.

Paftalar A4 ve katlarıdır. Her çizim ve her doküman ayrı bir dosya olur; planlar yan yana dizilip tek dosyada teslim edilmez.

Okuma notu. "A4 ve katları"nın uzun kesit ya da vaziyet planı için kurulan uzatılmış paftayı kapsayıp kapsamadığı yazılmamış. A serisi paftalar (A4'ten A0'a) iki okumayı da karşılar; uzatılmış pafta kullanılacaksa idareye sorulması önerilir. Madde, yasağın örneği olarak yalnız yan yana dizilmiş paftaları anıyor. Bu notta çok sayfalı tek bir PDF de birleştirilmiş sayılır ve her pafta ayrı dosya olarak teslim edilir; rapor gibi bir doküman çok sayfalı olabilir. Gerekçeleri pafta boyutu ve her pafta ayrı dosya mı notlarında.

Okuma notları. Malzeme alanının her katmanda mı, yalnız gerektiğinde mi yazılacağı ekin iki yerinde farklı anlatılıyor; her katmana yazmak güvenli taraftır. Emsale esas alanın yüzde otuzuna kadar yapılabilen alanların HARIC mi, DIGER mi sayılacağı açık değil. 15 karakter sınırına -T ve derinlik eklerinin dahil olup olmadığı da yazılmamış.

Dosya adında alt tire, katman adında orta tire: pratikte en çok karışacak yer burası.

PDF/A ve IFC ne zaman?

2B çizimlerin PDF/A, BIM modelinin IFC biçiminde teslimi yönetmelikte var, ama ikisi de kademeli başlıyor.

PDF/A, 1 Eylül 2027'de yalnız kalabalık il ve belediyelerdeki büyük binalarda başlar: il nüfusu 2 milyonu, belediye nüfusu 600 bini geçen yerlerde, toplam inşaat alanı 5.000 m²'yi aşan binalar. Öteki bütün binalarda başlangıç 1 Mart 2029.

IFC, toplam inşaat alanı 10.000 m²'yi aşan binalarda üç adımda gelir. İl nüfusu 2 milyonu geçen yerlerde belediye nüfusu 600 bini geçiyorsa 1 Eylül 2029, 400 bini geçiyorsa 1 Eylül 2030; il nüfusu 1 milyonu, belediye nüfusu 300 bini geçen yerlerde 1 Eylül 2031. Kalan bütün binalarda başlangıç 1 Eylül 2032.

Bir kademe başlamadan önce ruhsat başvurusu yapılmış yapılara, o kademeyle gelen hükümler uygulanmaz.

Okuma notu. Eşikler il ve belediye nüfusuna bağlı, ama hangi yılın nüfusunun esas alınacağı ve büyükşehirlerde ilçe belediyesinin mi, büyükşehir belediyesinin mi sayılacağı yazılmamış. Eşiğe yakın bir belediyede proje hazırlıyorsanız bu iki soruyu belediyenize sorunuz.

Okuma notu. Yönetmeliğin 9. maddesi projelerin BIM tabanlı hazırlanıp IFC ile teslim edilmesini ve CAD çizimlerinin modelden üretilmesini istiyor. Geçiş maddesi bu maddeyi anmıyor, yalnız IFC teslimini erteliyor. Bu not, BIM yükümlülüğünün IFC teslimiyle birlikte başladığı okumasına dayanır. Madde harfiyen okunursa BIM 1 Eylül 2027'de başlar.