Dijital proje eklerinde okuma notları

Dijital proje yönetmeliğinin ekleri Resmî Gazete'de taranmış görüntü olarak yayımlandı. Eklerdeki değerler üç ayrı makine okumasıyla karşılaştırıldı, okumaların tutmadığı yerler sayfa görüntüsünden gözle doğrulandı. Bu sırada bazı yerler öne çıktı: aynı şeyi iki yerde farklı söyleyen ya da bir şeyi hiç tanımlamayan yerler. Bu yazı onları tek listede topluyor. Notlar şu eklerden: EK-1 (proje kodu), EK-2 (dosya isimlendirme), EK-3 (mahal isimlendirme) ve EK-4 (CAD ortamında çizim hazırlama esasları). CAD şablonunu ve dosya düzenini yeni teslim kurallarına hazırlayan bir ofis, listeyi şablonunu gözden geçirirken kullanabilir.

Bu liste ekleri düzeltmek için hazırlanmadı. Bir yerin iki okumaya açık olması, idarenin bilinçli bıraktığı bir esneklik de olabilir. Her notta kaynaktaki madde ya da tablo yazılıdır. Röper bir okuma seçtiyse o okuma notun sonunda verilir; okuması yazılmayan notlar açık sorudur. Okumalar Röper'indir, hukuki görüş yerine geçmez.

Notların çoğu yakından bakınca da yerinde durdu, yani doğrulandı. Bağlamın belirsizliği küçülttüğü not "zayıfladı" diye işaretlenmiştir. Yakından bakınca belirsizliği kalmayan not ise en sonda, giderilen not olarak yer alır. Dijital teslim notunda geçen notlar burada kısaca anılır, yeni notlar daha ayrıntılı anlatılır.

Proje kodu ve dosya adı

Proje kodunda alt tire. EK-1'in 1.1.1 maddesi kodu altı haneli bir sayı diye tanımlar ve aynı paragrafta bilgi alanlarının alt tireyle ayrıldığını söyler. Tire kodun içine konursa kod altı karakteri aşar; EK-2'nin dosya adı tablosu (Tablo 2.1) ise koda altı karakter ayırır. Röper'in okuması: kod tiresiz altı hanedir, iki hanesi yıl, dört hanesi sıradır; alt tire dosya adındaki alanların arasına konur.

Proje kodunda harf. Tablo 2.1 proje kodu alanını alfanümerik sayar: alana harf de rakam da yazılabilir. EK-1'in 1.1.1 maddesi ise idarenin oluşturduğu kodu altı haneli bir sayı diye tanımlar. Kodu sistemin ürettiği yöntemde (1.1.2 maddesi) kodun biçimi yazılmamıştır; alfanümerik tanım o kod için bırakılmış olabilir. Harf içeren bir proje kodunun kabul edilip edilmeyeceği ilgili idareye danışılmalıdır. Röper'in okuması: harf içeren proje kodu yanlış sayılmaz, ama idarenin oluşturduğu kodun rakamlardan oluştuğu hatırlatılır.

Dosya tipinde harf mi, rakam mı. Tablo 2.1 dosya tipi alanına üç karakter verir ve bu alanı alfabetik sayar. Aynı ekin 2.8 maddesi ise dosya tipini "alfanümerik" bir kısaltma diye tanımlar: biri yalnız harfe izin verir, öteki rakama da yer açar. Dosya tiplerinin listelendiği Tablo 2.13'teki kodların hepsi harftir; listeden seçilen bir kod bu yüzden hem alfabetik hem alfanümerik tanıma uyar. Rakam içeren bir dosya tipi kodunun kabul edilip edilmeyeceği ise hangi yerin esas alındığına göre değişir. Röper'in okuması: Tablo 2.13'teki kodlar kullanılır.

Konum kodu hangi dosyalarda. EK-2'nin 2.9.3 maddesi, "2B çizim dosyalarında kesit, görünüş gibi gösterimlerde" kat yerine proje müellifinin belirlediği bir konum kodunun kullanılacağını söyler. "Gibi" sözcüğü listeyi açık bırakır: kesit ve görünüş birer örnektir. Dosya türlerinin listelendiği Tablo 2.12'de detay, şema ve model gibi başka türler de vardır; bu dosyalarda kat yerine konum kodu kullanılıp kullanılamayacağı yazılmamıştır. Röper'in okuması: kesit ve görünüş dosyasında konum kodu uygundur. Öteki dosya türlerinde kat listesinde (Tablo 2.14) olmayan ve 2.9.2 maddesindeki kat kodu biçimine uymayan bir kod yanlış sayılmaz, uyarı alır.

Öge ve disiplin kodları

Zemin ögelerinin kodu. EK-2'nin 2.5 maddesi ve EK-4'ün 4.5 maddesi öge kodunu dört harf sayar; 4.5 maddesi zemin tablosunu adıyla anarak bunu yineler. Zemin disiplininin öge tablosunda (Tablo 2.11) ise kodlar IKS, KZK ve ZTE olarak geçer; aynı tablonun Genel satırında XXXX yazar. Bu kodların dört harfe tamamlanıp tamamlanmayacağı, tamamlanacaksa nasıl, ekte yazılmamış. Kodlar burada tabloda basıldığı gibi verilmiştir. Katman şablonunda öge alanını dört harfe sabitleyen bir ofis, bu kodlarda kuralla tablo arasında seçim yapmak durumunda kalır. Röper'in okuması: tabloda basılı kodlar olduğu gibi kullanılabilir; dört harf kuralıyla çeliştikleri not edilir. Ne kurala ne tabloya uyan bir kod ise yanlıştır.

Mühendislik bloklarında alt disiplin. Statik, mekanik ve elektrik projelerinin blok, obje ve sembol şablonunda (Tablo 4.5) alt disiplin alanı üç karakterdir. Aynı disiplinlerin katman şablonunda (Tablo 4.2) bu alan dört karakterdir. EK-4'ün 4.8 maddesi de katman ve sembol adlarındaki alt disiplin kodlarının EK-2 tablolarından alınacağını ve dört harfli olacağını söyler; ekte daha kısa bir alt disiplin listesi yoktur. Röper'in okuması: blok ve sembol adında da EK-2'deki dört harfli kod kullanılır. Not daha çok mühendislik çizimlerini hazırlayanları ilgilendirir; bu disiplinlerin bloklarını ortak bir kütüphanede toplayan mimarlık ofisleri için de geçerlidir.

Genel kodu: XXXX mı, GENL mi. EK-2'nin öge ve alt disiplin tablolarında, öge ya da alt disiplin kullanılmayan dosya için Genel satırına kod olarak XXXX yazılmıştır. EK-4'ün 4.13.1 maddesi ise disiplinden bağımsız, proje genelinde geçerli çizim elemanları için katmanda "Genel" yerine GENL kısaltmasını ister. İlk bakışta aynı kavrama farklı kodlar verilmiş gibi görünür. Röper'in okuması: bunlar ayrı bağlamlardır. Dosya adında öge kullanılmıyorsa XXXX yazılır; katmanda proje genelinde geçerli bir eleman çiziliyorsa GENL kullanılır.

Şablonu yazılmamış disiplinler. EK-4'ün katman şablonları ile blok, obje ve sembol şablonları, uygulandıkları disiplinleri tablo başlıklarında adıyla sayar. EK-2'nin disiplin listesindeki Yangın, Güneş Enerji Sistemi ve Akustik bu şablonların hiçbirinde anılmaz; EK-4'ün 4.13 maddesi yalnız katmanların proje disiplinine uygun adlandırılmasını ister. Öge kodlarında da benzer bir boşluk var: EK-4'ün 4.7 maddesi tablolarda olmayan bir öge için yeni kod üretmeyi mimari, iç mimari ve harita öge tabloları için yazar, zemin öge tablosunu (Tablo 2.11) anmaz. Röper'in okuması: şablonu yazılmamış disiplinde katman adı mimarlık katman şablonunun (Tablo 4.1), blok adı mimarlık blok şablonunun (Tablo 4.4) biçimiyle kurulabilir. Bu bir tercihtir, ekin yazdığı bir kural değildir. Zeminde tabloda olmayan bir öge gerekirse 4.7 maddesindeki yol izlenebilir; madde zemini anmadığı için bu da bir okumadır.

CAD katmanı

Malzeme alanı her katmanda mı. Madde 4.14.1 malzeme ya da tip alanını gerektiğinde ekletir, Tablo 4.1 ise aynı alanı zorunlu gösterir. Röper'in okuması: alan her katmanda yazılır; böylece her iki okuma da karşılanır.

Yüzde otuz kapsamındaki alanlar. Madde 4.12.2 ile madde 4.14.2 birlikte okununca, emsale esas alanın yüzde otuzuna kadar yapılabilen alanların HARIC katmanına mı, DIGER katmanına mı çizileceği açık değil. Röper'in okuması: HARIC de DIGER de savunulabilir. Hangisi seçilirse seçilsin proje boyunca aynı tutulur.

Uzunluk sınırı ve ekler. Madde 4.10 malzeme alanını en çok 15 karakter sayar. Görünüşe giren ögenin uzaklığını gösteren derinlik eki, 1 ile 4 arasında bir rakam (madde 4.14.3), bu alanın sonuna eklenebilir; tarama için -T eki (madde 4.14.5) eklenir. Eklerin 15 karakterin içinde sayılıp sayılmayacağı yazılmamış. Röper'in okuması: güvenli taraf, eklerle birlikte 15 karakteri aşmamaktır. Ekler olmadan sınırın içinde kalıp eklerle aşan ad iki okumadan birine uyar; ekler olmadan da aşan ad ikisine de uymaz.

Derinlik ve tarama eki hangi disiplinde. Derinlik eki (4.14.3 maddesi) ve tarama için -T eki (4.14.5 maddesi), mimarlık, iç mimarlık, harita ve zemin katman şablonunu veren 4.14 maddesinin altında yazılmıştır. Statik, mekanik, elektrik, altyapı ve peyzaj katmanlarında bu eklerin kullanılıp kullanılamayacağı yazılmamış. 4.10 maddesi ise şablonları ayırmadan tarama katmanını malzeme alanının içinde sayar. İki ek birlikte kullanıldığında hangisinin önce yazılacağı da belirtilmemiş. Röper'in okuması: mimarlık, iç mimarlık, harita ve zemin katmanlarında iki ek de kullanılır; birlikte kullanılınca önce derinlik, sonra tarama eki ya da tersi yazılabilir. Öteki disiplinlerde ek kullanmak ekin yazmadığı bir genişletmedir; kullanılacaksa proje boyunca aynı tutulur.

Defpoints katmanı. EK-4'ün 4.12.1 maddesi, yazılımın özelliğine bağlı olarak silinemeyen ve adı düzenlenemeyen 0 katmanı gibi katmanlarda çizim yapılmamasını ister. Çizim yazılımı ölçü eklenince kendi katmanını açar; AutoCAD'de bu katmanın adı Defpoints'tir. Bu katmandaki nesneler çıktıda basılmaz, bu yüzden pafta görüntü pencereleri yaygın olarak buraya konur. Maddedeki "gibi" sözünün bu katmanı kapsayıp kapsamadığı yazılmamış. Röper'in okuması: Defpoints'e konan nesne iki okumadan birine göre maddeye aykırıdır; bu katmanı boş tutmak güvenli taraftır. Yazılımın ölçüye kendiliğinden koyduğu tanım noktaları ve pafta düzeninin kendi penceresi bu kapsamda sayılmaz.

Blok ve sembol

Blok içindeki çizgilerin katmanı. EK-4'ün 4.17.5 maddesine göre semboller çizilirken blok içindeki çizgiler ve sembolün kendisi aynı katmanda çizilir. Çizim dosyası sembolü öteki bloklardan ayırmaz; dizi gibi, yazılımın kendiliğinden oluşturduğu adsız bloklar da dosyada blok olarak durur. CAD'de alışılmış yol blok içini 0 katmanında çizmektir: çizgi, bloğun yerleştirildiği katmanın rengini ve görünürlüğünü alır, ama dosyada 0 katmanında durur. 4.12.1 maddesi ise bu katmanda çizimi yasaklar. Röper'in okuması: blok içinin 0 katmanında çizilmesi 4.17.5 maddesinin amacına uyar, iki maddenin harfiyle çelişebilir. Bloğun yerleştirildiği katmandan başka bir katmanda çizilmiş blok içi, blok bir sembolse maddeye aykırıdır. Yazılımın oluşturduğu adsız blok bir sembol değil, bir kap olabilir; içindeki adlı bloklar ayrıca değerlendirilir.

Peyzaj bloğunun genişletilmesi. EK-4'ün 4.18.3 maddesine göre peyzaj projesindeki sembol, obje ve blok adı Tablo 4.4'teki şablona göre genişletilir; malzeme ya da tip alanında bitki adları ayrıntılandırılabilir. Genişlemenin, peyzaj katman şablonundaki (Tablo 4.3) gibi ayrı bir alt disiplin alanı mı, yoksa yalnız malzeme ya da tip alanındaki bitki adı mı olduğu yazılmamış. Röper'in okuması: iki okumaya da uyan ad güvenli taraftır. Yalnız birine uyan ad, seçilen okuma proje boyunca aynı tutulursa savunulabilir; ikisine de uymayan ad yanlıştır.

Sembolün rengi. EK-4'ün 4.17 maddesine göre semboller, katman adı aynı kalmak koşuluyla katmandan farklı bir çizgi rengiyle çizilebilir. Madde, katman renginde yapılacak değişikliklerin sembolleri etkilememesi için çizgi rengini katman adına bağlayan komutların kullanılmayacağını da söyler. Hangi komutun kastedildiği yazılmamış; en yakın karşılığı çizim yazılımındaki katmana bağlı renk ayarıdır. Yasağın bütün sembollere mi, yalnız katmandan farklı renk verilen sembollere mi uygulandığı da açık değil. 4.22.1 maddesi ise başka disiplinden getirilen çizimde katmana bağlı renk ayarını ister; iki madde farklı nesneleri anlattığı için çelişmez. Röper'in okuması: güvenli taraf, bütün sembollerde çizgi rengini katmana bağlamamaktır. Katmana bağlı renk yalnız başka disiplinden getirilen çizimde kullanılır.

Yazı, tarama ve etiket

Yazı tipleri. EK-4'te iki ayrı yazı tipi listesi var. Madde 4.21.2 Times New Roman, Arial, Calibri, Romans ve Tahoma'yı sayar. Tablo 4.7'deki liste ise Arial, Times New Roman, Calibri, Century ve ISO SHX. Yakından bakınca fark küçülüyor: madde 4.21.2 yalnız ölçülendirme yazısından söz eder, Tablo 4.7 ise madde 4.21'e göre bilgi için verilmiştir ve tablonun kendi başlığında da "bilgi için" yazar. Kapsamlar farklı olduğu için bu not zayıfladı. Röper'in okuması: iki listede birden bulunan Arial, Times New Roman ve Calibri seçilirse her iki okuma da karşılanır.

Punto ve çizim birimi. Tablo 4.7 yazı büyüklüğünü punto ile verir. Tablonun başlığı ölçeklere göre bir düzenden söz eder, ama tabloda ölçek sütunu yok. CAD'de yazı yüksekliği çizim biriminde girilir ve çizimin ölçeğine göre değişir. Puntonun çizim birimine nasıl çevrileceği ekte tanımlanmamış. Tablonun kendisi de bilgi için verilmiştir.

Mahal etiketi ve numaranın uzunluğu. EK-4'teki Şekil 4.7, plandaki mekân kod numarası etiketinin kutusunu çizim ölçeğine göre ölçülendirir, ama kısa bir örnek numarayla çizilmiştir. EK-3 ise numarayı üç parçadan kurar; her parça üç karakterdir ve parçalar alt tireyle ayrılır. Bu numara şekildeki örnekten çok daha uzundur. EK-3'ün 3.1 maddesi çizimde mahal numarasının kullanılacağını söyler; uzun numara için kutunun nasıl ölçülendirileceği ekte tanımlanmamış. Şekil, madde 4.24'e göre bilgi içindir.

Aynı tarama, farklı ölçek. Madde 4.23.1 farklı malzemelerin farklı tarama tipiyle gösterilmesini ister ve hemen ardından aynı tarama türünün farklı ölçeklerde kullanılmamasını ekler. Buradaki ölçek, taramanın kendi ölçek değeri diye okunursa amaç, aynı deseni büyütüp küçülterek başka bir malzemeyi göstermenin önüne geçmektir. Çizimin ölçeği diye okunursa, aynı malzemenin farklı ölçekli paftalarda nasıl taranacağı sorusu açılır. Maddenin hangisini kastettiği yazılmamış.

Mahal numarası

Saymaya nereden başlanacak. Madde 3.2.3'e göre sıra numarası her kat ve bölüm için 001'den başlar ve saat yönünde artar. Başlangıç noktası maddede belirtilmemiştir.

Yönetmelik metni

Hangi nüfus. PDF/A ve IFC kademeleri il ve belediye nüfusuna bağlıdır (geçici madde 1). Hangi yılın nüfusunun esas alınacağı ve büyükşehirlerde ilçe belediyesinin mi, büyükşehir belediyesinin mi sayılacağı yazılmamış. Eşiğe yakın bir belediyede proje hazırlıyorsanız bu soruları belediyenize sorunuz.

BIM modeli ne zaman. Yönetmeliğin 9. maddesi projelerin BIM tabanlı hazırlanmasını ve IFC biçiminde teslim edilmesini ister. Geçici madde 1 bu maddeyi anmaz, yalnız IFC teslimini erteler. Harfiyen okunursa BIM yükümlülüğü 1 Eylül 2027'de başlar ve IFC teslimini ertelemenin bir anlamı kalmaz. Röper'in okuması: BIM yükümlülüğü IFC teslimiyle birlikte, aynı kademelerle başlar.

Pafta boyutu. Yönetmeliğin 8. maddesine göre paftalarda A4 sayfa boyutu ve katları kullanılır; paftaların TS EN ISO 216 ile TS 5734 ISO 9961 standartlarına uygun düzenlenmesi esastır. Birinci standart, adına göre A ve B serisi kâğıt boyutlarını verir. Uzun bir kesit ya da vaziyet planı için A4'ün enine ya da boyuna katlarıyla kurulan uzatılmış paftanın "katları" sözcüğüne girip girmediği yazılmamış. İkinci standart doğal aydınger kâğıdına ilişkindir; dijital paftaya ne getirdiği de yazılmamış. Röper'in okuması: A serisi paftalar (A4'ten A0'a) iki okumayı da karşılar. Uzatılmış pafta yalnız geniş okumaya dayanır; kullanılacaksa ilgili idareye sorulması önerilir.

Her pafta ayrı dosya mı. Yönetmeliğin 8. maddesine göre her CAD çizim ve doküman için ayrı bir dijital dosya oluşturulur; paftalar, yan yana yerleştirilmiş çoklu pafta düzenleri gibi aynı dosyada birleştirilmiş çizim olarak düzenlenmez. Örnek yalnız yan yana dizilmiş paftaları anar. Birden çok paftayı sayfa sayfa taşıyan tek bir PDF dosyasının ya da birden çok pafta düzeni olan tek bir CAD dosyasının bu yasağa girip girmediği yazılmamış. Röper'in okuması: teslim edilen her pafta ayrı bir dosyadır; birden çok paftayı taşıyan çok sayfalı PDF birleştirilmiş sayılır. Rapor gibi bir doküman tek dosyada çok sayfalı olabilir. Teslim edilmeyen CAD çalışma dosyasının düzeni maddenin konusu sayılmaz. Bu okuma, dosya adındaki sıra numarasıyla da uyumludur.

Giderilen not

Islak hacim kodu. Islak Hacim ögesinin kodu, mimari öge tablosunda (Tablo 2.3) ilk bakışta noktalı İ ile yazılmış gibi görünür. Yakından bakınca nokta sanılan iz, aynı yazı tipindeki gerçek bir İ noktasından küçüktür ve harfin ortasında değil köşesindedir. İç mimari öge tablosunda (Tablo 2.4) aynı kod noktasızdır; EK-4'ün 4.11 maddesi de katman adında Türkçe harfe izin vermez. Kod ISLH olarak okunur, bu not giderilmiştir.